Przepisy dotyczące przekroczenia 12 punktów w okresie próbnym zaczną być stosowane od 3 września 2026 r.
Przekroczenie 12 punktów karnych przez kierowcę znajdującego się w okresie próbnym nie będzie oznaczało automatycznego cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Od 3 września 2026 r. taki kierowca zostanie natomiast objęty obowiązkiem ukończenia praktycznego szkolenia w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym. Na jego odbycie przepisy przewidują konkretny termin, a jego niedotrzymanie może doprowadzić do zatrzymania prawa jazdy.
To jedna z istotnych zmian w systemie dotyczącym początkujących kierowców. Nowe rozwiązania wynikają z ustawy z 17 października 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw. Ustawa została ogłoszona 2 grudnia 2025 r., a przepisy dotyczące nowego okresu próbnego mają być stosowane po upływie sześciu miesięcy od jej wejścia w życie, czyli od 3 września 2026 r.
Okres próbny dla nowych kierowców od 3 września 2026 r.
Nowy okres próbny będzie dotyczył przede wszystkim osoby, która po raz pierwszy uzyska prawo jazdy kategorii B. Jeżeli kierowca ma ukończone 18 lat, okres próbny potrwa dwa lata. W przypadku osoby, która uzyska prawo jazdy przed ukończeniem 18 lat, zasadniczo będzie to okres trzyletni, jednak nie dłuższy niż do ukończenia 20. roku życia. Co do zasady termin liczy się od dnia wydania dokumentu, a przy tymczasowym elektronicznym prawie jazdy – od dnia uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu państwowego.
Właśnie w tym czasie szczególnego znaczenia nabiera przekroczenie 12 punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego. Warto podkreślić różnicę językową i prawną: ustawa mówi o kierowcy, który przekroczył liczbę 12 punktów. Nie chodzi zatem o samo osiągnięcie dokładnie 12 punktów, lecz o sytuację, w której suma punktów stanie się wyższa niż 12.
Przekroczenie 12 punktów nie oznacza automatycznej utraty prawa jazdy
Najważniejsza informacja dla początkującego kierowcy jest taka, że samo przekroczenie 12 punktów w okresie próbnym nie prowadzi bezpośrednio do cofnięcia uprawnień.
Ustawodawca przewidział w pierwszej kolejności obowiązek edukacyjny. Kierowca musi ukończyć praktyczne szkolenie w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym. Obowiązek powstaje w związku z przekroczeniem 12 punktów za naruszenia stwierdzone prawomocnymi rozstrzygnięciami.
Nie jest to przy tym zwykły kurs umożliwiający zmniejszenie liczby punktów karnych. Praktyczne szkolenie przewidziane dla osoby w okresie próbnym ma odrębny charakter i jest obowiązkową reakcją na przekroczenie ustawowego progu.
Szkolenie ma być prowadzone odpłatnie przez ośrodek doskonalenia techniki jazdy. Zgodnie z ustawą zajęcia praktyczne mają trwać godzinę. Ich celem będzie przede wszystkim pokazanie zagrożeń związanych z nadmierną lub niedostosowaną do warunków prędkością oraz kształtowanie defensywnego sposobu prowadzenia pojazdu. Maksymalna opłata wskazana w ustawie wynosi 500 zł. Po szkoleniu kierownik ośrodka wydaje zaświadczenie i wprowadza informację o jego ukończeniu do centralnej ewidencji kierowców.
Ile czasu będzie na ukończenie szkolenia?
Standardowy termin wyniesie 12 miesięcy od dnia popełnienia naruszenia, które spowodowało przekroczenie 12 punktów. To właśnie data tego naruszenia, a nie np. data otrzymania zawiadomienia ze starostwa, jest podstawowym punktem odniesienia.
Ustawodawca uwzględnił jednak sytuację, w której sprawa trwa długo. Jeżeli prawomocne rozstrzygnięcie dotyczące wykroczenia powodującego przekroczenie 12 punktów zapadnie dopiero po upływie dziewięciu miesięcy od jego popełnienia, kierowca otrzyma więcej czasu liczonego od zakończenia sprawy. W takim przypadku szkolenie trzeba ukończyć przed upływem trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się rozstrzygnięcia.
Przykładowo: jeżeli naruszenie powodujące przekroczenie 12 punktów zostanie popełnione 10 października, a sprawa zakończy się prawomocnie kilka tygodni później, podstawową granicą będzie 10 października następnego roku. Jeżeli natomiast prawomocne rozstrzygnięcie zapadnie dopiero po ponad dziewięciu miesiącach od wykroczenia, zastosowanie znajdzie szczególna reguła trzymiesięczna.
Skąd kierowca dowie się o obowiązku szkolenia?
Procedura ma opierać się przede wszystkim na danych centralnej ewidencji kierowców. Administrator ewidencji ma niezwłocznie przekazać staroście informację o przekroczeniu przez kierowcę 12 punktów wynikających z naruszeń stwierdzonych prawomocnymi rozstrzygnięciami.
Następnie starosta ma niezwłocznie przesłać kierowcy informację o obowiązku ukończenia praktycznego szkolenia. Dodatkowo informacja o przekroczeniu 12 punktów ma być przekazywana z centralnej ewidencji kierowców użytkownikowi aplikacji mObywatel, jeżeli dana osoba z niej korzysta.
Oznacza to, że początkujący kierowca nie powinien zakładać, że obowiązek powstaje dopiero w dniu odebrania tradycyjnego listu z urzędu. Terminy wynikają bezpośrednio z ustawy i są związane przede wszystkim z datą naruszenia oraz – w szczególnym przypadku – datą prawomocnego rozstrzygnięcia.
Co się stanie, jeśli kierowca nie ukończy szkolenia?
Niedotrzymanie terminu będzie miało znacznie poważniejsze skutki niż samo przekroczenie 12 punktów. Jeżeli kierowca nie ukończy wymaganego praktycznego szkolenia w ustawowym czasie, starosta będzie miał podstawę do wydania decyzji administracyjnej o zatrzymaniu prawa jazdy. Decyzji dotyczącej nieukończenia szkolenia ma być nadawany rygor natychmiastowej wykonalności.
To istotne rozróżnienie: zatrzymanie prawa jazdy nie jest tym samym co cofnięcie uprawnień.
Przy zatrzymaniu dokumentu kierowca nadal jest osobą, która wcześniej uzyskała określone uprawnienie, jednak wskutek decyzji nie może z niego korzystać. Cofnięcie uprawnień jest natomiast dalej idącą sankcją – powoduje utratę samego uprawnienia do kierowania pojazdami.
W praktyce nie należy więc pisać, że samo przekroczenie 12 punktów „odbiera prawo jazdy”. Najpierw powstaje obowiązek szkolenia. Dopiero jego nieukończenie w terminie może skutkować decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy.
Co więcej, dalsza jazda mimo wydanej decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy może prowadzić do znacznie surowszych konsekwencji. Nowe przepisy przewidują w takim przypadku cofnięcie uprawnienia do kierowania pojazdami na okres pięciu lat.
Przekroczenie 12 punktów a cofnięcie uprawnień to dwie różne sytuacje
Przepisy przewidują również odrębne podstawy rzeczywistego cofnięcia uprawnień początkującemu kierowcy. Od progu 12 punktów trzeba odróżnić przede wszystkim przekroczenie 20 punktów w okresie jednego roku od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy. W takim przypadku starosta ma podstawę do cofnięcia uprawnienia.
Cofnięcie może nastąpić także w okresie próbnym w związku z określonymi poważnymi naruszeniami, m.in. popełnieniem przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji albo trzech wykroczeń należących do wskazanego w ustawie katalogu.
Mechanizm jest więc stopniowany. Przekroczenie 12 punktów – obowiązkowe szkolenie. Przekroczenie 20 punktów w pierwszym roku lub wystąpienie innych ustawowych przesłanek – możliwość cofnięcia uprawnień.
Dwa określone wykroczenia też mają konsekwencje
Niezależnie od liczby punktów kierowca w okresie próbnym musi uważać na odrębną zasadę dotyczącą powtarzających się wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji.
Jeżeli popełni dwa wykroczenia należące do wskazanego ustawowo katalogu, a zostaną one potwierdzone prawomocnymi rozstrzygnięciami, starosta wyda decyzję dotyczącą okresu próbnego. Katalog obejmuje m.in. określone przypadki spowodowania zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu, nieustąpienia pierwszeństwa pieszemu, prowadzenia po użyciu alkoholu, rażącego przekroczenia prędkości czy niektórych naruszeń pierwszeństwa przejazdu i sygnalizacji świetlnej.
Jeżeli oba prawomocne rozstrzygnięcia zostaną wydane jeszcze podczas okresu próbnego, okres próbny zostanie przedłużony o kolejne dwa lata. Jeżeli natomiast co najmniej jedno z rozstrzygnięć zapadnie już po zakończeniu okresu próbnego, starosta nałoży uzupełniający okres próbny trwający dwa lata. O wydaniu takiej decyzji i nowych datach dotyczących okresu próbnego kierowca ma zostać niezwłocznie poinformowany. Informacja ma być również przekazana do centralnej ewidencji kierowców.
Także tutaj dwa wykroczenia nie oznaczają jeszcze automatycznego cofnięcia prawa jazdy. Ustawa przewiduje natomiast wyraźne zaostrzenie sytuacji kierowcy poprzez przedłużenie albo ponowne nałożenie okresu próbnego. Dopiero trzy wykroczenia z odpowiedniego katalogu mogą stanowić jedną z podstaw cofnięcia uprawnień.
Najważniejsza jest granica 12 punktów, ale nie oznacza ona automatycznej utraty uprawnień
Dla młodego kierowcy nowe regulacje tworzą kilka oddzielnych progów odpowiedzialności, których nie należy ze sobą mylić. Przekroczenie 12 punktów w okresie próbnym uruchamia obowiązek praktycznego szkolenia, a nie automatyczne cofnięcie uprawnień. Szkolenie trzeba co do zasady ukończyć w ciągu 12 miesięcy od naruszenia, które spowodowało przekroczenie progu, albo – przy późnym prawomocnym rozstrzygnięciu – w ciągu trzech miesięcy od jego uprawomocnienia.
Dopiero zignorowanie tego obowiązku może skończyć się zatrzymaniem prawa jazdy, a prowadzenie pojazdu mimo takiej decyzji – pięcioletnim cofnięciem uprawnień.
Przepisy o nowym okresie próbnym, w tym o konsekwencjach przekroczenia 12 punktów, zaczną obowiązywać w praktyce od 3 września 2026 r.
